KÜRE BİR DÜNYADA İSTİKBÂL-İ KIBLENİN İMKÂNI ÜZERİNE - Arangül, Muammer (Bilimname, 2019)
Bilindiği üzere, istikbâl-i kıble namazın şartlarından biridir. Allah Teâlâ Bakara sûresinin 144. âyetinde “ َ ْه َج ِ و َ ّل ْ َو َ فـ ال ْر شط ِ َك َ َام ر َ ِ ْ الح ِد ْج َس م “ buyurmak suretiyle namaz kılarken kıbleye yönelmeyi farz kılmıştır. Zikredilen âyette kıbleye yönelmenin mahiyetini belirleyen üç unsur vardır: Yüz, Mescid-i Haram ve şatr. Fıkıh literatürü incelendiğinde bunlardan her biri ile neyin kastedildiği üzerinde farklı görüşlerin ortaya çıktığı ve bu farklı görüşlere bağlı olarak da istikbâl-i kıblenin mahiyetinin farklılık arz ettiği görülecektir. Âyette ayrıca zikredilmese de namaz kılan kimsenin bulunduğu yer ile Mescid-i Haram’ın bulunduğu yer ve bunların birbiri karşısındaki konumu kıble meselesinde kritik bir öneme sahiptir. Özellikle dünyanın bir küre şeklinde oluşunun genel kabul gördüğü günümüzde bu unsur üzerinde daha dikkatli bir şekilde durulması gerektiği kanaatindeyiz. Zira zikredilen âyet klasik dönemde genel itibariyle ve görebildiğimiz kadarıyla dünyanın düz oluşu esas alınarak anlaşılmış, yorumlanmış ve dolayısıyla bu açıdan herhangi bir problem görülmemiştir. Modern dönemde ise dünyanın küre şeklinde olduğu fikri Müslümanlar arasında genel kabul görmüş, ancak bu fikrin kıble açısından ortaya çıkardığı problemler üzerinde yeterince durulmamıştır. Küre dünya modelinin kıble konusunda ortaya çıkardığı problemlerden ilki Kâbe’ye birden fazla rota üzerinden yönelmenin mümkün olması ve ne yapılırsa yapılsın kıble sayısının ikiden aşağıya düşürülememesidir. İkinci problem, Kâbe’ye ya da kıbleye gerçek anlamda yönelememektir; naslar ne kadar geniş yorumlanırsa yorumlansın küre dünya modelinde Kâbe’ye ya da kıbleye yönelmek sadece Kâbe’nin merkezinde bulunduğu yarımkürede mümkün olabilmektedir. Bu makalede küre bir dünya üzerinde kıbleye yönelmenin imkan ve keyfiyeti üzerinde durulacaktır.
Keywords: Namaz; İslam Hukuku; İstikbâl-i Kıble; Kâbe; Küre Dünya