Nahiv İlminin Gelişiminde Şârihlerin Katkısı: Hatîb eş-Şirbînî’nin Nûru’s-Seciyye Fî Halli Elfâzi’l-Âcurrûmiyye Adlı Eseri Özelinde Bir İnceleme - Ülker, Sehmus (My University, 2025)
Tarihî süreçte nahiv ilmine dair birçok eser telif edilmiştir. Bu eserler arasında rağbet görmüş olanlardan bir tanesi de İbn Âcurrûm’un (ö. 723/1323) el-Âcurrûmiyye adlı eseridir. İbn Âcurrûm’un söz konusu eseri özet bir şekilde telif edilmesine rağmen nahiv ilminin genel olarak temel konularını içermektedir. Eser üzerine birçok şerh çalışması yapılmıştır. el-Âcurrûmiyye üzerine şerh yazan âlimlerden biri de el-Hatîb eş-Şirbînî’dir (ö. 977/ 1570). Çok yönlü bir âlim olan Şirbînî, fıkıh, tefsir, Arap Dili ve Edebiyatı alanlarında olmak üzere birçok değerli eser telif etmiştir. Bu eserlerden biri de İbn Âcurrûm’un el-Âcurrûmiyye’si üzerine yazılmış bir şerh olan Nûru’s-seciyye fî halli elfâzi’l-Âcurrûmiyye’dir. Şirbînî, şerhini Arap dilini yeni öğrenen öğrencilerin seviyelerini dikkate alarak mecaz ve edebî sanatlardan uzak, sade ve anlaşılır bir dille yazmıştır. O, şerhinde el-Âcurrûmiyye’de özet bir şekilde ele alınan konuları ayrıntılı bir şekilde açıklamış, gerektiğinde konu sıralamasını gözeterek ek bilgilere de yer vermiştir. Dolayısıyla Şirbînî’nin eseri hem muhteva hem de kullandığı dil ve üslup açısından incelendiğinde Arap dili öğretiminde önemli bir yere sahip olduğu söylenebilir. Ayrıca Arap dili öğrenimine yeni başlayanlar için faydalı bir kaynak eser olduğunu da söylemek mümkündür. Doküman inceleme ve literatür taraması şeklinde gerçekleştirilen bu çalışmada İbn Âcurrûm’un el-Âcurrûmiyye’si, Şirbînî ve Nûru’s-seciyye fî halli elfâzi’l-Âcurrûmiyye adlı eseri hakkında bilgi verildikten sonra, Şirbînî’nin söz konusu şerhi ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Böylece bu çalışma, Şirbînî’nin eserinin şerh yöntemini, Arap diline olan katkısını ve değerini ortaya koymayı amaçlamıştır.
Keywords: Arap Dili ve Belâgatı; Nahiv; Şirbînî; el-Âcurrûmiyye; Nûru’s-seciyye