Ortadoğu’daki yaratılış mitoslarında hava, su ve toprak fenomenleri

Abstract

Yaratılış, geçmişten günümüze en çok merak edilen konuların başında gelmektedir. İnsanlar, içinde yaşadıkları dünyanın ve kendilerinin nasıl yaratıldıklarına daima ilgi göstermişlerdir. Doğal olarak konuyla ilgili pekçok anlatım türü gelişmiştir. Ortadoğu coğrafyası bu anlatımların en eski ve en özgün olanlarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu sayede, birbirine benzer kültürel ve dinî aktarımların izlerini sürmek mümkün hâle gelmektedir. Özellikle yaratılış konusunda kimi fenomenlerin çeşitli kültürlerde birbirine benzer şekilde kullanıldığı görülmektedir. Bunların en fazla dile getirilenleri hava, su ve toprak fenomenleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma hava, su ve toprak olguları üzerinden yaratılış hadisesine odaklanmaktadır. Hem mitolojik hem de dinî geleneklerde bu olgular önemli bir yer almaktadır. Bu çalışmada Ortadoğu kültürlerinin yaratılış mitoslarına değinilerek bu mitoslar arasındaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca bu mitoslardan tek tanrılı dinlere kaynaklık eden kimi kültürel fenomenler üzerinden Ortadoğu dinsel düşüncesi anlaşılmaya çalışılacaktır. Özellikle en erken medeniyetler olan Sümer, Babil, Mısır mitolojilerinde yer alan yaratılış öyküleri ele alınacak ve bu mitlerdeki su, hava ve toprak fenomenleri irdelenecektir. Ayrıca İbranî dinî geleneğinin bu mitoslardan ne ölçüde etkilendiği saptanmaya çalışılacaktır. Ortadoğu coğrafyasında doğup yayılan Hıristiyanlık ve İslam’daki yaratılış hadisesinde de söz konusu fenomenlerin etkisi incelenecektir. Bu çalışmanın sınırlarını belirleyen bölgede yaygın olan mit ve dinler, çoğunlukla tarihi karşılaştırma metoda ve fenomenolojik yönteme göre ele alınacaktır.