املناسبة الشرعية وعالقتها مبقاصد الشريعة Şer’î Münasebet ve Makâsıdu’ş-Şerî’a ile İlişkisi

Abstract

Bu araştırma usûlcülere göre şer’î münasebetin tarifi ile başlamaktadır. Şer’î münasebet, hüküm için vasf-ı münasibin ortaya çıkarılmasıdır. Vasf-ı münâsib ise içkinin haram kılınmasındaki sarhoş edicilik gibi kendisinden hükmün çıkarılmasıyla sonuç olmaya uygun olanın ortaya çıktığı, açık ve sınırları kesin bir vasıftır. Sonra araştırma, usûlcülere göre vasf-ı münâsibin kısımlarına kısaca işaret etmekte; ardından, usûlcülerin de kıyas meselesinde değindikleri üzere münâsebet yolu ile makâsıdu’ş-şerî’a arasındaki ilişkiye geçmektedir. Araştırma, a) şer’î münasebetin, makâsıdu’ş-şerî’a konusunda genişleme fikrinin ortaya çıkmasından dolayı temel kaynak olduğu, b) şer’î münasebetin makâsıdu’ş-şerî’ayı keşfetme yöntemlerinden biri olduğu ve c) Makâsıdu’ş-şerî’a’nın, şer’î münasebetten alan olarak daha geniş olduğu sonucuna varmaktadır. Makâsıd’ın şer’i münasebetin yetişemeyeceği birçok alanı vardır. a) Umumun tahsisinde ve lafzın zahirinden başka bir manada anlaşılmasında kullanılması ve b) şer’i hükümlerin doğru uygulanmasında, seddi zerâi’de ve nassların illetinin belirlenmesinde makasıd’dan yardım alınması bu alanlardandır.