Kolektif Failin Anatomisi: Le Bon ve Canetti’de Kitle Olgusunun Kuramsal İnşası

Abstract

Amaç: Bu çalışma, modern düşüncede kitle fenomenine dair temel kaynaklardan olan Gustave Le Bon’un Kitleler Psikolojisi (2022) ile Elias Canetti’nin Kitle ve İktidar (1998) eserlerini karşılaştırarak, iki yazarın kitle hususundaki yaklaşımlarını benzerlik ve farklılıklar üzerinden değerlendirmeyi hedeflemektedir. Yöntem: Çalışmada birincil ve ikincil kaynaklara başvurulmuş, literatür taramasıyla birlikte iki düşünürün temel ve merkezi kavramları çerçevesinde bir analiz örülmüştür. Bu bağlamda Le Bon’un telkin, liderlik ve hipnoz kavramları ile Canetti’nin deşarj, emir sızısı ve kolektif şiddet kavramları analitik bir çerçevede karşılaştırılmıştır. Bulgular: İki düşünür arasındaki tarihsel, yöntemsel, kavramsal ve normatif farklılıklara rağmen her ikisinin de kitleyi bireysel aklın ve ahlaki muhakemenin askıya alındığı, duyguların ve içgüdülerin belirleyici olduğu bir kolektif fail olarak tanımladığı sonucuna varılmıştır. Sınırlılıklar: Çalışmada yalnızca iki düşünürün teorik çerçevelerine odaklanılmış, bu anlamda ampirik verilere başvurulmamıştır. Özgünlük/Değer: Çalışma, literatürde nadiren karşılaştırılan bu iki düşünürün yapısal ortaklıklarını ortaya koyarak kitle olgusuna ilişkin farklı bakış açılarını sistematik biçimde karşı karşıya getirdiği için, kitle konusundaki çalışmalara yeni bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır.