Kadın yoksulluğu ile mücadelede yeni arayış: "Karınca Ticareti" (Habur Sınır Kapısı örneği)

Abstract

Yoksulluk, en genel tabirle bireyin esas gereksinimlerini karşılayamama durumudur. Çok boyutlu bir yapıya sahip olan yoksulluk tüm dünya ülkeleri için güncelliğini koruyan küresel bir sorun olmaya devam etmektedir. Yoksulluk sorunu toplum içerisinde tüm kesimlerin maruz kalabileceği bir durum olmasına karşın kadınlar bu sorundan en çok etkilenen dezavantajlı gruplar arasında yer almaktadır. İstihdam ve iş gücüne katılamama, sosyal dışlanma, eğitim ve sağlığa eşitsiz erişim, sosyal koruma yoksunluğu gibi etmenler kadın yoksulluğunu ortaya çıkarmaktadır. Yoksulluk sorunu tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de gittikçe derinleşmekte ve yaygınlaşmaktadır. Bu bağlamda yoksulluk sorunu ile başa çıkmak amacıyla karınca ticareti yapan kadınlar çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. "Karınca Ticareti"; bireylerin yolcu statüsünde şirket veya kendi hesabına günübirlik sınırın karşı tarafına geçmek suretiyle gerçekleştirdiği iktisadi faaliyet türüdür. Sınır ticareti ile ortaya çıkan "Karınca Ticareti" veya "Karıncalık" alan yazınında "Bavul ve Mekik Ticareti" olarak yer almaktadır. Bu çalışmanın metodunu nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme oluşturmaktadır. Saha çalışmasında Habur Sınır Kapısı'nda karıncalık faaliyeti yürüten 25 kadın ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yapılan bu çalışma ile karınca kadınların çalışma koşulları, kadınları bu yola iten sosyal, ekonomik ve kültürel faktörlerin belirlenmesi ile birlikte kadınların Habur Sınır Kapısı'nda karıncalık faaliyeti yürüttükleri sırada karşı karşıya kaldıkları risk ve tehlikelerin neler olduğu, karıncalığın sosyal ve bireysel yaşamlarına nasıl tesir ettiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre kadınların ekonomik şartlar nedeniyle karınca ticaretine yöneldiği ve karıncalık yapan kadınların eğitim düzeylerinin yetersizliği düzenli gelir getiren ve sosyal güvencenin olduğu iş kollarında istihdam edilmeleri önünde bir engel olduğu belirlenmiştir. Ayrıca karıncalık faaliyetinin çalışma şartlarının kötü olması, çalışılan sürenin fazlalığı ve fiziksel güç gerektirmesi nedeniyle kadınlara hem fiziksel hem de psikolojik olarak etki ettiği ortaya çıkarılmıştır.