KAVRAMSAL BİR BUNALIMDAN ÇIKIŞ DENEMESİ: HAK, HAKİKAT, GERÇEKLİK VE DOĞRULUK İLİŞKİSİ*

Abstract

Bilgi tasavvur ve tasdiklerdenoluşmaktadır. Tasavvurların doğruaktarılması, kelimelerin vad‘olunduklarıanlamlara doğru bir şekilde bağlanmasıile mümkündür. Fakat dil ve kültürfarklılığı, dilin zamana ve zemine göredeğişen bir olgu olması ile bilgi vemuhakeme kusurları, zaman içinde bazıkelimelerin lafız ve mana irtibatınıntahrip etmiştir. Bu durum kelimelerindayandığı dil, düşünce ve varlık irtibatınıkoparmıştır. Böylece insanların düşüncedünyasında kavramsal çöküşlermeydana gelmiştir. Bunun en somutörneği hak ve hakikat kelimelerindegözlenmektedir. Araştırmada belirtildiğiüzere günümüzde bu kelimelerin Arapçaaslını bilmeyen veya bunları göz ardıeden birçok insan bu kelimelere, kendianadilinde yüklediği anlamların sınırlarıiçinde düşünmektedir. Böylece hak ilehakikat arasındaki anlam farkı göz ardıedilmektedir. Hakikat kelimesi ise birtarafta gerçeklikten yüce görülmekte öteyandan doğruluk kavramı ileözdeşleştirilerek kullanılmaktadır. Baz araştırmacılar da felsefî içeriğindendolayı gerçekliğin hakikatleeşitlenmesine karşı çıkmakta, hattaokuyucuların bu durumu yazarın dilinineksikliğine verip gerçeklik sözcüğünü,hakikatin Türkçe’si gibi düşünmeleriniyadırgamaktadır. Bu tespitlerletasarlanmış çalışmamızda hak, hakikat,gerçeklik ve doğruluk kavramlarıarasındaki aynılık, benzerlik ve başkalıkilişkisi incelenmiştir. Araştırmadabelirtildiği üzere hak kelimesi sahipolduğu metafiziksel anlam katmanındandolayı hakikat kelimesinden dahakapsamlıdır. “Hakikat” ve “gerçeklik”kelimeleri ise varlıksal nitelikler olupfarklı dillere ait anlamdaş sözcüklerdir.Bilgisel değer bakımından hakkelimesinin delâlet ettiği anlamlardanbiri olan sıdk kavramı da, doğrulukmanasında olup bulunuşu hak olanşeylere uygunluk ciheti iledir.