Türkiye ile OECD ülkeleri arasındaki dış ticaretin çekim modeli çerçevesinde analizi

Abstract

Dış ticaret, uluslararası alanda geçmişten beri tercih edilen bir ekonomik ilişki olarak karşımıza çıkmaktadır. İhtiyaçların fazlası ve çeşitliliği insanların birbiriyle olan değiş-dokuş ilişkisi kurmasına yol açmıştır. Ülkeler de birbirleriyle çeşitli nedenlerle ticaret yapar. Dolayısıyla dış ticaret, özellikle gelişmiş ülkelerde sanayilerin verimliliğini artırması, teknolojilerini ilerletmesi ve sektörler arasında kazançlarını etkinleştirmesi gibi sağladığı katkıları açısından önemli bir yere sahiptir. Dış ticareti etkileyen faktörler içinde en önemlisi ülkeler arasındaki mesafedir. Bu bağlamda, ülkeler arasındaki mesafe dış ticareti ilişkilendiren ve etkisini ölçen ve son zamanlarda amprik çalışmalarda sıkça kullanılmaya başlayan çekim modeli çalışmanın ana konusudur. Çekim modeli, dış ticaret akımlarını ampirik olarak başarılı bir şekilde açıklayan ve günümüze doğru kullanımı yaygınlaşan bir modeldir. Temeli 17. yüzyılın ikinci yarısına dayanan bu model, Sir Isaac Newton un Yer Çekim Kanunu'na (The Law Of Gravity) dayanmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye ile OECD ülkeleri arasında 1996-2017 döneminde gerçekleşen ikili ticaret, çekim modelini kullanılarak panel veri yöntemi aracılığıyla ayrıntılı bir biçimde analiz edilmiştir. Çalışmada; reel GSYH, nüfus, reel efektif döviz kuru, mesafe değişkenlerinin yanında kukla değişken olarak da AB'ye üyeliği kullanmıştır. Yapılan amprik analiz sonucuna göre; reel GSYH ve reel döviz kuru değişkenlerinin ticaret hacmi üzerinde istatistikî olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu ve Türkiye'nin dış ticaretine olan etkiyi açıklamada belirlenen değişkenlerden mesafe ve nüfus değişkenlerinin ise anlamsız olduğu sonucuna varılmıştır.