Ticari önemi yüksek bazı lavanta (Lavandula spp.) çeşitlerinin in vitro mikroçoğaltım özelliklerinin araştırılması

Abstract

Ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesinin bir üyesi olan lavanta, dünyada ekonomik değeri her geçen gün artan önemli tıbbi ve aromatik bir bitkidir. Bu çalışmada 4 farklı lavanta çeşidi (Lavandula x intermedia var. Super A, Lavandula angustifolia var. Druzhba, Lavandula angustifolia f. Sevtopolis ve Lavandula angustifolia var. Yubileina) için in vitro mikroçoğaltım protokolünün geliştirilmesi amaçlanmıştır. Eksplant kaynağı olarak koltuk altı tomurcuklar kullanılmıştır. Çeşitlerin in vitro da sürdürülebilirliğini, optimum çoğaltım katsayısını ve stabilizasyonunu sağlayacak sitokinin (BA, TDZ, 2-İP ve Kinetin) konsantrasyonlarını ve ortamı belirlemek için eksplantlar 0.5, 1.0, 1.5 mg/L sitokinin + 0.01 mg/L IBA + 5.5 g/L agar içeren NRM, MS ve WPM ortamları üzerinde 23 ± 2 oC sıcaklık ve 16/8 (aydınlık/karanlık) fotoperiyotta iklim odasında kültüre alınmışlardır. Ayrıca aktif kömür uygulamasının kültürlerin sürdürülebilirliği ve çoğaltım katsayısı üzerine etkileri araştırılmıştır. Sürgün sayısı bakımından ortam ve çeşidin etkisi önemli bulunmuştur. Eksplant başına oluşan ortalama sürgün sayısı bakımından çeşitlerin hepsi göz önüne alındığında ortalama 6.33 adet/bitki sürgün ile NRM ortamında kaydedilmiştir. Çeşit bakımından da ortalama 7.27 adet/bitki sürgün ile BA içeren NRM ortamında Super A çeşidinde kaydedilmiştir. Sürgün sayısı bakımından 4 farklı (TDZ, 2-İP, Kinetin, BA) hormondan en iyi sonuç BA hormonunda kaydedilmiştir. Sürgünlerin ortalama uzunlukları bakımından NRM (2.24 cm) ortamı, MS (2.04 cm) ve WPM (1.27 cm) ortamına göre daha iyi sonuç vermiştir. Çeşit bazında incelendiğinde sürgün uzunluğu bakımından en iyi sonucu sırası ile 3.37 cm ile Super A çeşidinde TDZ ilave edilmiş ortamda elde edilirken buna en yakın 3.33 cm BA içeren NRM ortamı üzerinde Druzhba çeşidinde kaydedilmiştir. Aktif kömür uygulaması lavanta çeşitlerinde eksplant başına oluşan ortalama sürgün sayısı üzerinde negatif yönde etki göstermesine rağmen sürgün uzunluğu üzerinde (3.57 cm) olumlu etki oluşturmuştur. Lavanta çeşitlerinden alınan ve bir cm'den uzun mikrosürgünler 1 mg/L BA içeren NRM ortamında köklendirildikten sonra dış koşullara aktarılmıştır.