Orta gelir tuzağında çıkışta etkili olan faktörler: Düşük orta gelirli ve yüksek orta gelirli ülkeler üzerine bir analiz

Abstract

Orta gelir tuzağı (OGT), iktisat literatüründe araştırmacıların son zamanlarda ilgisini çeken konulardan biri olmuştur. Literatürde tam bir tanımı bulunmamasına rağmen Orta Gelir Tuzağı, ülkelerin düşük gelir düzeylerinde etkili büyüme stratejilerinden yüksek gelir düzeyindeki stratejilere geçiş yapmakta zorlanıp orta gelir düzeylerinde durağanlaşabilirler bu durağanlaşmaya OGT denir. Orta gelir tuzağına giren ülkelerin yüksek gelir grubuna geçememeleri durumunda geriden gelen ülkelerin rekabetine maruz kalarak pazarlarını bu ülkelere kaptırıp ekonomik olarak daha kötüye giderler. Bu bağlamda ülkelerin kalkınma süreçlerinde orta gelir tuzağına yakalanmadan üst gelir seviyelerine çıkmaları oldukça önemlidir. Ülkelerin orta gelir tuzağına yakalanmamalarının önemli olmasından dolayı bu tuzağa yakalanmamaları için etkili olan unsurların belirlenmesi de önem arz etmektedir. Bu alanda yapılan çalışmalarda ülkelerin orta gelir tuzağına düşmemeleri ya da bu tuzaktan kurtulmaları için genellikle Ar-Ge, Eğitim harcamaları ve Doğrudan Yabancı Yatırımların önemli faktörler olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada da orta gelir tuzağına yakalanmamak ya da bu tuzaktan çıkmak için etkili olan faktörler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada literatürden farklı olarak orta gelir seviyesinde olan ülkeler iki farklı grubun 1995-2017 yılları arasındaki verileri analiz edilmiştir. Son beş yılda satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen GSYH değeri ABD'nin kişi başına düşen GSYH değerine oranı %40'tan düşük olan ülkeler düşük orta gelirli, %40'tan büyük olan ülkeler yüksek orta gelirli ülkeler olarak ayrı ayrı analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda düşük orta gelirli ülkeler grubunda doğrudan yabancı yatırımlar, sabit sermaye yatırımlar ve yurtiçi tüketim harcamalarının orta gelir tuzağından çıkmak için etkili olduğu belirlenmiştir. Yüksek orta gelirli ülkeler grubunda ise doğrudan yabancı yatırımlar, sabit sermaye yatırımları ve gayri safi yurtiçi tasarrufların etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada kullanılan yurtiçi tüketim harcamaları ve gayri safi yurtiçi tasarruflar değişkenlerinin orta gelir tuzağından çıkmakta etkili olup olmadığını inceleyen çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışma sonucunda düşük orta gelirli ülkelerin kalkınmalarının ilk aşamalarında sabit sermaye yatırımlarını arttırmanın, doğrudan yabancı yatırımları çekmenin yanında iç tüketime dayalı olarak büyüyebilecekleri söylenebilir. Ancak ülke belli bir aşamayı geçtikten sonra orta gelir tuzağına kapılmadan yüksek gelir seviyelerine geçmeleri için yine sabit sermaye yatırımlarını arttırmanın, doğrudan yabancı yatırımları çekmenin yanında yurtiçi tasarruflarını yükseltmelerinin önemli olduğu belirtilebilir.