Yâsîn ve Fetih sûreleri bağlamında İ'râb-mana ilişkisi

Abstract

İ'râb, sözlük anlamı olarak,"açıklama, bir şeyin aslını ve hakikatini ortaya koyma" anlamlarına gelir. Terim manasını ise ve klasik dil bilimcilerin büyük çoğunluğu i'râbı, "Âmilin gereğini açıklamak üzere hareke, harf, sukûn veya hazif gibi unsurların kullanılması" şeklinde tanımlamışlardır. Bazı âlimlere göre ise i'râb, Arapça kelimelerin sonlarının konumu olarak belirlenmesinden, bu ibareyi kelimenin sonunda meydana gelen değişmeler (mu'rab) ve değişmezliğin (mebni) karşıtı anlamında kullanmışlardır. Kısaca i'râb, Türkçe gramerindeki cümlenin ögelerinin doğru dizilişinin karşılığıdır denilebilir. İ'râbı bilmeden herhangi bir Arapça metne doğru bir şekilde mana vermek çok zordur. İ'râbın mana ile ilişkisi büyük bir önem arz eder. Tezimizde Yâsinve Fetih Sûreleri açısından i'râbın mana ile olan ilişkisi üzerinde durulmuştur. Bu iki sûreden seçilmiş âyetlerini'râbları verilerek i'râbın manayla olan ilişkisi, âlimlerin görüşlerinden yararlanılarak izah edilmeye çalışılmıştır. Özellikle zikredilen âyetlerde daha çok İ'râbul-Kur'ân alanında yazılan tefsirlerden yararlanılmıştır. Kur'ân-ı Kerîm'in âyetlerinin ve Arapça kaynakların doğru bir şekilde anlaşılması için i'râbın iyi bilinmesi gerekir. Fâilin merfu', mef'ûlun mansûb, harf-i cerr almış bir kelimenin mecrûr olması gerektiğini, sıfat mevsûf uygunluğu, hâl, temyiz, zarf, kısaca merfûât, mensûbat, mecrûrât ve tavabi'leri (sıfat, te'kîd, bedel, atf-ı beyân, atf-ı nesak ) özümsenmeden Arapça bir kelimeye veya cümleye anlam vermek mümkün görünmemektedir. İ'râb, lafız ve mananın doğru anlaşılmasında Arapça gramerinin temelini oluşturmaktadır.