Mehdilik düşüncesinin İslam Mezheplerindeki yansıması

Abstract

Gelecekte ortaya çıkacak bir kurtarıcı düşüncesi, insanın yapısı gereği hemen hemen bütün din ve kültürlerde, farklı isimlerle ve farklı özelliklerle de olsa aynı amaca yönelik olarak yer alan ortak bir düşünce tarzıdır. Tarih boyunca insanların çeşitli zulüm, baskı ve sıkıntılara maruz kaldıkları dönemlerde, bir kurtarıcı düşüncesi veya mehdi inancı, bozulan düzeni sağlayacak, zulmü ortadan kaldırıp adaleti yayacak, kendilerini içine düştükleri bu ümitsizlik atmosferinden kurtaracak, yaşamlarına ümit kıvılcımları kazandıracak bir ümit ve sevinç kaynağı olmuştur. Bir kurtarıcıyı bekleme düşüncesi, sadece Yahudi ve Hristiyanlarda değil, bütün toplumlarda insanlığın ortak bir inancı, ümidi ve kurtuluş iadeli olmuştur. Tarihsel süreçte Müslümanlar arasında da onları içinde yaşadıkları dönemdeki sıkıntılardan kurtaracak biri ya da zamanla geleceği umulan kişi olarak değişik Mehdi anlayışları hâkim olmuştur. İslam Mezheplerinde bir kurtuluş fikri olarak Mehdilik, hemen hemen bütün Şia fırkalarında temel bir inanç esası olarak kabul edilmesine rağmen Ehl-i Sünnette konu ile ilgili Kuran-ı Kerim'de açık bir ifade bulunmadığı için inanç esasları arasında sayılmamış, daha çok hadisler ışığında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Öte yandan İslam düşünce tarihinde son dönemlerde Mehdilik düşüncesini kullanarak ortaya çıkan ve mezhepleşen Bahailik ve Kadiyanilik gibi oluşumlar da görülmüştür. Bu çalışmada, bu gibi İslam Mezheplerinde mehdilik düşüncesinin yansımaları ele alınmıştır.