Mîlânî ve Ahmet Paşa’nın Şerhu’l-Muğnîleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Abstract

Çârperdî’nin el-Mu?nî fî ?ilmi’n-na?v’i üzerine çeşitli şerhler kaleme alınmış olmasına rağmen, şu ana kadar yalnızca çalışmamızın konusunu oluşturan Mîlânî ve Ahmed Paşa’nın şerhleri tanınmaktadır. Mîlânî’nin şer-hi, medreselerde sıra ders kitapları arasında yer almakta olup akademik çevrelerde ve dilbilim çalışmalarında önemli bir yere sahiptir. Buna karşın, Ahmed Paşa’nın şerhi medrese müfredatında yer almamış ve yalnızca 2021 yılında tahkik edilmesiyle bilim dünyasına kazandırılmıştır. Bu çalışmada, Mîlânî ve Ahmed Paşa’nın şerhleri genel hatlarıyla karşılaştırılmıştır. Mîlânî’nin şerhinin, hedef kitlesini iyi analiz ettiği, akademik araştırmalara sıkça konu olduğu ve ibarelerinin özgün olduğu tespit edilmiştir. Eleştiri yönteminin zengin olduğu, dil konularında özgürce tercihlerde bulunduğu ve görüşlerini cesur bir şekilde ortaya koyduğu gözlemlenmiştir. Bu yönle-riyle Mîlânî’nin şerhinin daha ileri bir seviyede olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan, Ahmed Paşa’nın şerhi, Mîlânî’nin şerhinde mevcut olan eksik-likleri gidermesi ve ibare akışını olumsuz etkileyen tekrarları ortadan kal-dırması bakımından açık bir şekilde Mîlânî’nin şerhinden daha üstün kabul edilmiştir. Bununla birlikte, ilme yeni başlayanları göz ardı ederek bazı ka-palı ifadelere yer vermesi, şerhin bu açıdan yeterince başarılı olmadığı şek-linde değerlendirilmektedir. Konuların ele alınışı, görüşlerin delillendirilmesi, hacim açısından kapsamları ve dilbilimsel terimlerin kullanımı bakımından her iki şerhin de benzer bir çizgide olduğu görülmektedir.