Amiran Kurtkan Bilgiseven’de Sosyal Bütünleşme ve Tevhit Birliği*

Abstract

Öz: Ülkemizde sosyolojinin ilerlemesinde büyük katkıları olan, Türk sosyoloji geleneğinde derin izler bırakan isimlerin başında kuşkusuz Amiran Kurtkan Bilgiseven gelmektedir. Bilgiseven’in özel sosyolojik anlayışında Türk-İslam-Tevhit düşüncesinin hâkim olduğu dile getirilebilir. Toplumdaki tüm farklılıkların tevhit ile bir araya geldiğini ve toplumun bu sayede gerçek manada bütünleştiğini savunmuştur. Bilgiseven’e göre, toplumda sosyal bütünleşmenin sağlanması için zaman, süreç ve karşılıklı düşünce birliğine ihtiyaç varken, entegrasyonun zıddı olan çözülmenin ise, bütünleşmeye göre daha çabuk ve kolay meydana gelir. Sosyal çözülme ve çatışmanın olmaması için, toplumda sosyal bütünleşmenin devamlılığı son derece hayati olmaktadır. Ona göre sosyal bütünleşme, millet olma bilinciyle duygu ve anlam birliğini yakalamaktır. Ülkemizde sosyal bütünleşme denilince Ziya Gökalp ile birlikte anılacak olan Amiran Kurtkan Bilgiseven’in sosyal bütünleşme anlayışını, tevhit birliği düşüncesine paralel bir biçimde ele alamaya çalışacağız. Bilgiseven’in bu iki önemli konunun birbirine ne derecede bağımlı olduğunu eserlerinde dile getirdiğini detaylı literatürel inceleme ve dokümantasyon teknikleri ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu çerçevede, çalışmada önce sosyal bütünleşmenin ne olduğu ile ilgili kısa bir giriş yaptıktan sonra, konu ile ilgili Bilgiseven’in görüşlerine detaylı bir biçimde yer verilecektir. Çalışma hem Türk sosyolojisinin önemli isimlerinden olan Bilgiseven’in daha iyi anlaşılmasında hem de sosyal bütünleşme olgusunun bilimsel manada daha sağlam bir temele oturtulmasına yardımcı olacaktır.