‘VARLIK’ YA DA ‘MUTABAKAT’: ‘HAK’ KAVRAMININ ASLI VE ‘ALÊTHEİA’

Abstract

İslâm düşüncesinin önemli kavramlarını birbirine bağlayan hak kelimesi, Kur’ân’da otuzdan fazla anlama gelecek şekilde istihdam edilmiştir. Ayrıca hak kelimesi ahlak, hukuk, bilgi, sanat ve bilimsel konulara ait farklı söylem ve bağlam ilişkileri içinde sıklıkla yer bulmaktadır. Bu yoğun anlam ilişkileri içinde hak kelimesinin asıl anlamının ne olduğu meselesi tam olarak belirtilmiş değildir. Bununla birlikte hak kelimesinin aslının mutâbakât olduğu konusunda yaygın bir kanâat oluşmuştur. Arap dilinin önemli sözlüklerinde de asıl anlam olarak mutâbakât manası ön plana çıkarılmıştır. Bu durum zamanla mutâbakât manasının hak kavramının asıl anlamının yerine geçmesine sebebiyet vermiştir. Gerçekte hak kelimesinin asıl manası kendisinde hiçbir kuşku olmayan salt varlıktır. Fakat henüz tahakkuk etmemiş makdurâtı da kapsadığı için mevcud kavramından daha kapsamlıdır. Asıl anlam imiş gibi gösterlen mutabakat manası ise bilgi, değer ve estetik durumlarının var olana göre belirlenmesi sonucunda üretilmiştir. Bu varsayım ile tasarlanmış çalışmamızda hak kelimesinin asıl anlamının varlık olduğu tezi gerekçelendirilmeye çalışılmıştır. Bu anlamı belirlemek için de farklı dillerde varlık ve oluş kavramlarını belirten kelimelerle irtibat kurulmuştur. Bunun dışında Müslümanların varlık tasavvuruna yön veren kurucu görüşlere müracaât edilmiştir. Sonuç olarak hak kelimesinin aslının varlık olduğu, bu mânânın bilgi, değer ve estetik biçimlerine mutâbakât anlamı ile kaynaklık ettiği hususu tespit edilmiştirİslâm düşüncesinin önemli kavramlarını birbirine bağlayan hak kelimesi, Kur’ân’da otuzdan fazla anlama gelecek şekilde istihdam edilmiştir. Ayrıca hak kelimesi ahlak, hukuk, bilgi, sanat ve bilimsel konulara ait farklı söylem ve bağlam ilişkileri içinde sıklıkla yer bulmaktadır. Bu yoğun anlam ilişkileri içinde hak kelimesinin asıl anlamının ne olduğu meselesi tam olarak belirtilmiş değildir. Bununla birlikte hak kelimesinin aslının mutâbakât olduğu konusunda yaygın bir kanâat oluşmuştur. Arap dilinin önemli sözlüklerinde de asıl anlam olarak mutâbakât manası ön plana çıkarılmıştır. Bu durum zamanla mutâbakât manasının hak kavramının asıl anlamının yerine geçmesine sebebiyet vermiştir. Gerçekte hak kelimesinin asıl manası kendisinde hiçbir kuşku olmayan salt varlıktır. Fakat henüz tahakkuk etmemiş makdurâtı da kapsadığı için mevcud kavramından daha kapsamlıdır. Asıl anlam imiş gibi gösterlen mutabakat manası ise bilgi, değer ve estetik durumlarının var olana göre belirlenmesi sonucunda üretilmiştir. Bu varsayım ile tasarlanmış çalışmamızda hak kelimesinin asıl anlamının varlık olduğu tezi gerekçelendirilmeye çalışılmıştır. Bu anlamı belirlemek için de farklı dillerde varlık ve oluş kavramlarını belirten kelimelerle irtibat kurulmuştur. Bunun dışında Müslümanların varlık tasavvuruna yön veren kurucu görüşlere müracaât edilmiştir. Sonuç olarak hak kelimesinin aslının varlık olduğu, bu mânânın bilgi, değer ve estetik biçimlerine mutâbakât anlamı ile kaynaklık ettiği hususu tespit edilmiştir.