Kâd'i Abdulcabbâr 'da Allah 'ın İrâdesinin Sınırlandırılması

Abstract

Allah’ın irâdesinin hangi fiillere taalluk ettiği konusu Kelam’da tartışma konularından birisidir. Bir yandan Allah’ın mutlak irâdesini savunan ve insanın irâdesini sınırlayan Eş’arî ve Maturidî doktrin, diğer yandan insanın irâde özgürlüğünü temellendirmek için Allah’ın irâdesini sadece iyi fiillerle sınırlı kabul eden ve kötü fiillerle birlikte tüm davranışları insana ait kabul eden Mutezilî ekol vardır. Kâdî Abdulcabbâr (v. 415/1024), insanın irâde ve davranış özgürlüğü için Allah’ın irâdesini sınırlı kabul edenlerin içerisinde yer almaktadır. O, Mutezilenin beş aslından birisi olan adalet ilkesi çerçevesinde, âdil olan Allah’tan şer ve zulüm gibi fiiller sâdır olamayacağını savunmuştur. Bu, Allah’ın sıfatlarına gölge düşürmez. Bilakis onun adaleti bu durumu gerektirir. Allah her türlü fiili yaratmaya kadir ise de, adaleti, rahmeti ve hikmeti gereği insana özgürlük alanı bırakır ve kendi irâdesini insanın irâdesinin başladığı yerle sınırlar